Louis zou graag eens een keer bij Opa willen eten. Wat wil jij dan graag hebben had Opa  hem gevraagd. Wortelen had Louis hard geroepen. En vandaag was dan de dag dat hij bij Opa thuis in Maastricht aan  tafel zat, met zijn bord voor zich. Opa kwam met het eten richting de tafel en zei daarbij 'hier heb ik geïmporteerde wortelen voor je.' 'Hoezo geïmporteerde wortelen' vroeg Louis. Opa: 'vroeger hadden we in Wijck de wortelboeren. Zelfs nu nog kun je er wortelvlaai krijgen.' Louis weer, 'zijn ze daar dan zo koningsgezind?' 'Nou,' zei Opa, 'dat zou ik niet zo durven te beweren, maar van de mensen in Wijck werd en wordt nog steeds vertelt dat het wortelboeren zijn.'

'Vroeger was het zo dat de Maastrichtenaren en Wijckenaren het liefste in het eigen gedeelte van de stad bleven. Als ze niet de brug over moesten bleven ze fijn in hun eigen deel van de stad.' 'Is Wijck dan ouder als Maastricht' vroeg Louis. Opa: 'even oud. Er heeft zelfs een muur om heen gestaan. Maar begin nu eerst maar te eten. Of durf je niet goed?' 'Jawel hoor, lekker,' zei Louis. 'Dan moet je wel eerst een hap nemen voordat je zoiets zegt' mompelde Opa. 'Oja' zei Louis en nam een klein hapje.'Jammie jammie Opa, dat is pas echt lekker!'

'Wat is van die omwalling dan nog over en waar is die dan geweest' vroeg Louis. Opa begon weer te vertellen. 'Om te beginnen weet ik mij weinig te herinneren van Wijck en er zijn ook niet veel boeken over geschreven. Er is dan ook niet veel van overgebleven en wat is overgebleven is het meeste van later herbouwd.'

'Het meeste dat is blijven bestaan is het stuk muur dat momenteel nog steeds gebruikt wordt als, zeg maar, kademuur. Het stuk muur tussen de Maas en de hoger gelegen weg langs de Maas. Aan beide kanten van de huidige Servaasbrug. Dat is weliswaar geregeld opgeknapt, maar over het algemeen is dit een stuk originele muur. Dat staat er vanaf het begin. 13^de Eeuw. Verder zijn er twee bouwwerken die je nu nog kunt bekijken. Die zijn weliswaar ook afgebroken maar later opnieuw gebouwd. Dat is het Waterpoortje bij het hotel en de Maaspunttoren bij Plein 1992. Deze laatste werd vroeger Lambrechtsrondeel genoemd.'

'Dat Lambrechtsrondeel stond op de hoek. Toen ze dit stadsdeel hebben gebouwd, nadat het een groot fabrieksterrein is geweest, hebben ze nieuw archeologisch onderzoek gedaan. Hele delen van die oude vestingwerken hebben ze uitgegraven en in kaart gebracht. Een beetje is gesloopt, maar het meeste hebben ze laten staan. Het is zo gemaakt dat je  tegenwoordig kunt bekijken wat jaren onder de grond heeft gelegen.'

'Bij het Lambrechtsrondeel of Maaspunttoren, hebben ze die oude muren herkenbaar gemaakt door met rode baksteen die plekken aan te geven. Als je een stukje verder kijkt, naar het Centre Céramique, hebben ze een sloot gegraven. Op die plek heeft een stuk stadsmuur gestaan.  Je ziet op deze plek ook dubbele muren. Dat is een extra verdediging geweest.'  'Slim bekeken' riep Louis. 'Ja' antwoordde Opa, 'dat kwam door die wortels, konden  ze toen ook al  goed van kijken.'

'Aan het einde van die muur langs Centre Céramique, heeft het Rondeel Bloemendaal gestaan. Een stukje zuidelijker, zo ongeveer aan de overkant waar de straat richting spoorovergang gaat, heeft het Parmabastion gestaan. In de kelder van die zaak op de hoek is nog een stuk muur daarvan te zien. Die strepen op de weg zijn geen verkeerstekens maar op die plekken heeft het werkelijke Parmabastion gestaan.'

'De ommuring van Wijck ging verder noordelijk, langs Plein 1992. Op de plek van de Hoogbrugstraat bevond zich dan een stadspoort. Deze poort had de namen Hoogbruggepoort, Duitsepoort en Oude Wijckerpoort. Deze poort was dè poort van Wijck. Binnen de muren ging de grote weg over de Hoogbrugstraat, de Rechtstraat tot de andere poort van Wijck, de Sint Maartenspoort. Daar waar nu ongeveer de muziekschool is. De weg buiten de Hoogbruggepoort liep rechtdoor, over de plek waar sinds 1962 de tunnel ligt, over de Scharnerweg naar Scharn. In de vijftiende eeuw is deze poort verstevigd met twee zware torens.'

'De ommuring gaat net als bij de tweede omwalling van Maastricht, langs de singels. In dit geval de Wilhelminasingel tot de Wilhelminabrug. Bij het “Bisschoppenpleintje”, iets zuidelijker, is het Maria- of Galgenbastion geweest. Tot hier was dan ook ongeveer de grens van Maastricht. Dat wil zeggen dat het huidige NS-station op het oude grondgebied ligt van de gemeente Meerssen. Aan de buitenrand was ook een sloot met water uit de Maas ter verdediging. Dat water stond niet erg hoog: Te laag voor bootjes en te hoog om geschut in het water te laten.'

'De ommuring ging verder richting de brug. Op de plaats tussen de Wilhelminabrug en de huidige plek van de Sint Martinuskerk en oostelijke zijde Sint Maartenslaan, zijn ook een aantal bouwwerken geweest die betrekking hadden op de verdediging van Wijck en Maastricht. Zo had je aan het uiteinde van de Rechtstraat de Sint Maartenspoort. Deze is in 1633 geopend. In 1783 hebben ze deze dichtgemetseld en hebben ze een nieuwe poort gemaakt aan het uiteinde van de Wijckergrachtstraat. Op de hoek bij de Maas had je het Woutersrondeel staan, een grote kruittoren.'

'Langs de Maas had je dan de ommuring terug naar de Servaasbrug. Die brug had aan beide uiteinden ook een poortachtig gebouw van waaruit de brug zelf beschermd kon worden.'

'Voordat je de huidige brug had is er een brug geweest enkele tientallen meters zuidelijk. Aan de Wijckkant was vanaf dit punt een rechte weg in noord-oostelijke richting. En vanaf 600 was er ook een weg in zuid-oostelijke richting. Die zuid-oostelijke weg ging vanaf de brug  recht op de hoek af tussen Rechtstraat en Hoogbrugstraat in en ging verder over de Hoogbrugstraat. Na ongeveer het jaar 800 was er een straat die vanaf de brug rechtdoor liep, pal oost. Je kwam toen uit in de Rechtstraat, stak over  en ging rechtdoor zodat je vanzelf in de Bourgognestraat kwam. Later is er tussen de Rechtstraat en uiteinde van de Bourgognestraat gebouwd. Maar voordat dit gebouwd was had je dus vanaf dat moment een soort hoofdweg zoals ik dat net al zei: de Hoogbrugstraat afbuigend naar de Rechtstraat. En aan beide uiteinden had je dus  een stadspoort.'

'Moeilijk Louis? Ik zeg het nog eens. Voordat je de huidige brug had is er een brug geweest enkele tientallen meters zuidelijk. Aan de Wijckkant was vanaf dit punt een rechte weg in noord-oostelijke richting. En vanaf 600 was er ook een weg in zuid-oostelijke richting. Die zuid-oostelijke weg ging vanaf de brug  recht op de hoek af tussen Rechtstraat en Hoogbrugstraat in en ging verder over de Hoogbrugstraat. Na ongeveer het jaar 800 was er een straat die vanaf de brug rechtdoor liep, pal oost. Je kwam toen uit in de Rechtstraat, stak over  en ging rechtdoor zodat je vanzelf in de Bourgognestraat kwam. Later is er tussen de Rechtstraat en uiteinde van de Bourgognestraat gebouwd. Maar voodat dit gebouwd was had je dus vanaf dat moment een soort hoofdweg zoals ik dat net al zei: de Hoogbrugstraat afbuigend naar de Rechtstraat. En aan beide uiteinden had je dus  een stadspoort. '

'Maar opa,' vroeg Louis, 'waarom heeft u zelf nog niet van de wortelen gegeten.' 'Ik denk .....  omdat ze koud zijn,' zei Opa langzaam. 'Maar vitamientjes zijn belangrijk Opa,' zei Louis. 'Dan zal ik het maar koud opeten' antwoordde Opa. Opa hield verder zijn mond en ad langzaam zijn wortelen op.

'Zeg Opa, tot wanneer heeft er eigenlijk een muur om de stad gestaan…. Opa, oehoe, Opa, contact,' riep Louis. Opa ad onverstoord verder van zijn wortelen. Louis bleef maar vragen en Opa bleef maar eten. Toen Opa zijn laatste hapje had doorgeslikt zei hij: '1867.' 'Wat' vroeg Louis weer. 'Nou, 1867 was het jaar dat Maastricht werd opgeheven als vestingstad. Ze zijn toen stevig begonnen met een groot deel van de vestingwerken af te breken. Ook het gebied tussen de Wilhelminabrug en oostzijde Sint Maartenslaan is in 1868 gesloopt. De Sint Martinuskerk is toen op de huidige plek gebouwd. De kruittoren en stadspoort waren niet meer nodig.'

'En hebben die muren dan al die kanonskogels kunnen tegen houden' vroeg Louis. 'Nee hoor,' begon Opa weer te praten. 'Eerst hebben ze weer een grondwal achter de muren gemaakt en toen in de helft van de 16^e eeuw het kruit steeds vaker werd toegepast hebben ze voor de muren van Maastricht verdedigingswerken gebouwd. De buitenwerken worden die genoemd.'

'Bestaan die nog Opa en kunnen we die ook eens bekijken?' 'Nou, een deel is afgebroken en een deel bestaat nog.' 'Zullen we die een volgende keer bezoeken,' vroeg Louis. 'Doen we,' zei Opa, 'maar dan nemen we wel de auto.'

'OK' besloot Louis.

Rebo©2004